14 sep. 2026
1 minuut
Een Australische studie legt een verband tussen blootstelling aan de weekmaker DEHP tijdens de zwangerschap en autismes- en ADHD-gerelateerde kenmerken bij jonge kinderen. De onderzoekers vonden daarnaast epigenetische veranderingen in navelstrengbloed. De resultaten zijn relevant voor het debat over weekmakers, maar bewijzen geen oorzakelijk verband.
Onderzoekers van onder meer de University of Melbourne en het Florey Institute of Neuroscience and Mental Health hebben bekeken of blootstelling aan de weekmaker di(2-ethylhexyl)ftalaat (DEHP) tijdens de zwangerschap samenhangt met veranderingen in DNA-methylatie bij pasgeborenen en met meer autismes- en ADHD-gerelateerde kenmerken op twee- en vierjarige leeftijd.
De onderzoekers benadrukken dat het om observationeel onderzoek gaat. De resultaten laten een statistische samenhang zien, maar tonen niet aan dat DEHP zelf ADHD of autisme veroorzaakt.
De studie, gepubliceerd in Med, maakt gebruik van gegevens uit de Australische Barwon Infant Study. In totaal werden 847 moeder-kindparen onderzocht. Van 589 paren waren alle relevante meetgegevens beschikbaar.
DEHP: een weekmaker die uit kunststof kan vrijkomen
DEHP is een ftalaat dat wordt gebruikt om kunststoffen flexibeler te maken. De stof wordt onder meer toegepast in PVC-gebaseerde producten en materialen als vinylbekleding, tuinslangen, douchegordijnen en medische slangen. Een belangrijke eigenschap van ftalaten is dat ze niet noodzakelijk chemisch aan de polymeermatrix gebonden zijn. Daardoor kunnen ze geleidelijk uit het materiaal migreren en in voedsel, water en uiteindelijk het menselijk lichaam terechtkomen.
De mogelijke effecten van prenatale blootstelling aan ftalaten staan al langer in de belangstelling. Eerdere dierstudies en epidemiologische onderzoeken bij mensen hebben verbanden gevonden tussen blootstelling aan ftalaten en neuro-ontwikkelingskenmerken. De nieuwe studie richt zich vooral op een mogelijke biologische verklaring voor die verbanden.
Onderzoekers zoeken naar epigenetisch mechanisme
Een belangrijk onderdeel van het onderzoek is DNA-methylatie. Daarbij worden methylgroepen aan het DNA toegevoegd, waardoor de activiteit van bepaalde genen kan veranderen zonder dat de DNA-sequentie zelf verandert.
De onderzoekers bepaalden bij de moeders rond 36 weken zwangerschap de concentratie van metabolieten van DEHP in urine. Op basis daarvan werd de blootstelling aan DEHP geschat. Na de geboorte analyseerden zij DNA uit navelstrengbloed op patronen van DNA-methylatie. Vervolgens werden deze gegevens gekoppeld aan gedragsmetingen van de kinderen op twee- en vierjarige leeftijd.
Bij hogere geschatte prenatale blootstelling vonden de onderzoekers karakteristieke veranderingen in DNA-methylatie. Een groep van 531 genen leek een deel van het verband tussen DEHP-blootstelling en de later gemeten autisme- en ADHD-gerelateerde kenmerken te verklaren. Volgens de analyse verliep ongeveer 21 procent van dit statistische verband via het geïdentificeerde methylatiepatroon. Een tweede analyse, waarbij circa duizend methylatieplaatsen in het genoom werden bekeken, wees in dezelfde richting.
De verbanden waren in deze studie vooral duidelijk bij jongens.
Geen diagnoses van autisme of ADHD
Een belangrijke kanttekening is dat de onderzoekers bij de kinderen op twee- en vierjarige leeftijd geen klinische diagnoses van autisme of ADHD vaststelden. De uitkomsten waren gebaseerd op vragenlijsten die door ouders werden ingevuld en op gedragskenmerken die met deze aandoeningen in verband worden gebracht.
Ook de blootstellingsmeting kent beperkingen. De onderzoekers beschikten over één urinemonster, afgenomen rond 36 weken zwangerschap. Dat is een momentopname en hoeft niet representatief te zijn voor de totale blootstelling gedurende de zwangerschap. Bovendien werd de blootstelling van de foetus indirect afgeleid uit de metabolieten in urine van de moeder. DEHP-concentraties in bijvoorbeeld placenta of foetaal weefsel werden niet rechtstreeks gemeten.
Onderdeel van een breder beeld
De nieuwe studie staat niet op zichzelf. Onderzoek binnen dezelfde Barwon Infant Study heeft eerder verbanden onderzocht tussen prenatale blootstelling aan ftalaten en neuro-ontwikkeling. Een studie uit 2023 vond bijvoorbeeld een verband tussen hogere prenatale DEHP-blootstelling, veranderingen in het energiemetabolisme van de moeder tijdens de zwangerschap en meer autismespectrumgerelateerde kenmerken bij kinderen op twee- en vierjarige leeftijd.
Ook recenter onderzoek wijst erop dat de relatie tussen prenatale blootstelling aan chemische stoffen en neuro-ontwikkeling complex is. Een in 2026 gepubliceerde systematische review naar vroege blootstelling aan ftalaten concludeerde dat er aanwijzingen zijn voor verbanden met subtiele veranderingen in autismespectrumgerelateerde kenmerken, maar benadrukte eveneens dat de beschikbare studies beperkt en heterogeen zijn.
Het laatste nieuws
Anderen lazen ook
