Vanaf 21 november 2026 mogen EU-landen geen plastic afval meer exporteren naar landen buiten de OESO. Tegelijkertijd staat tijdens COP31 in het Turkse Antalya de internationale aanpak van afval en plasticvervuiling op de agenda. Maar de nieuwe Europese regelgeving kent een opvallende uitzondering: Turkije blijft als OESO-lidstaat toegankelijk voor Europees plastic afval. Dat roept vragen op over de effectiviteit van het exportverbod, de controle op recycling en de verantwoordelijkheid van de Europese kunststofketen.

Op 21 november treedt een belangrijke wijziging van de Europese Verordening Overbrenging Afvalstoffen (EU) 2024/1157 in werking. Vanaf die datum geldt een volledig verbod op de export van plastic afval vanuit de Europese Unie naar landen buiten de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). De maatregel moet voorkomen dat Europese afvalstromen terechtkomen in landen die onvoldoende capaciteit hebben om het materiaal op een milieuhygiënisch verantwoorde manier te verwerken.
Intussen vindt in Turkije de VN-klimaatconferentie COP31 plaats. Het gastland presenteert daar onder meer zijn Zero Waste-programma en ambities op het gebied van circulaire economie en bescherming van oceanen. Juist Turkije staat echter centraal in de discussie over de internationale handel in plastic afval. Het land is uitgegroeid tot de belangrijkste bestemming voor Europees plastic afval buiten de EU. En omdat Turkije OESO-lid is, valt het niet onder het nieuwe exportverbod.
Turkije ontvangt ruim een derde van de Europese export
De omvang van de afvalstromen is aanzienlijk. Volgens cijfers van de Europese Commissie exporteerde de EU in 2025 in totaal circa 1,4 miljoen ton plastic afval. Daarvan ging ongeveer 510.000 ton naar Turkije. Dat vertegenwoordigt ruim 36 procent van de totale Europese export.
De Europese Commissie publiceerde op 18 september 2026 een beoordeling van de duurzaamheid van deze afvalstromen naar Turkije. Daarin erkent zij dat Turkije zijn regelgeving voor de import en verwerking van plastic afval heeft aangescherpt en de handhaving heeft versterkt. Tegelijkertijd constateert de Commissie belangrijke tekortkomingen.
Zo ontbreekt het aan transparantie over de hoeveelheid plastic afval die daadwerkelijk wordt verwerkt, de verhouding tussen geïmporteerd en binnenlands afval en de milieueffecten van de verwerking. Ook bestaat onvoldoende duidelijkheid over de uitvoering van de regelgeving en de verantwoordelijkheidsverdeling binnen het Turkse afvalbeheersysteem. De Europese Commissie kondigt daarom aan de exportstromen naar Turkije nauwlettend te blijven volgen en met de Turkse autoriteiten in gesprek te gaan.
Volgens de Commissie genereert de EU jaarlijks ongeveer 40 miljoen ton plastic afval. Daarvan wordt jaarlijks tussen de 1 en 1,5 miljoen ton geëxporteerd. De vraag waar dat materiaal uiteindelijk terechtkomt, wordt daarmee steeds relevanter.
Adana: recycling onder druk
De gevolgen van de internationale afvalhandel zijn onder meer zichtbaar in de Turkse provincie Adana. Deze regio in het zuiden van het land heeft zich ontwikkeld tot een belangrijk centrum voor de verwerking van geïmporteerd plastic afval.
Onderzoek van Human Rights Watch uit 2022 beschrijft de gevolgen van de groeiende recyclingindustrie voor werknemers en omwonenden. Het rapport It’s As If They’re Poisoning Us documenteert blootstelling aan schadelijke stoffen, stof en dampen bij recyclingbedrijven. Werknemers en bewoners meldden onder meer ademhalingsproblemen, hoofdpijn en huidklachten. Ook constateerde de organisatie tekortkomingen op het gebied van arbeidsomstandigheden en milieubescherming.
Greenpeace bracht eerder eveneens illegale dumping en verbranding van geïmporteerd plastic afval in Adana in kaart. Het onderzoek Game of Waste uit 2022 beschrijft de aanwezigheid van schadelijke stoffen op locaties waar plastic afval werd gedumpt en verbrand.
Recent wetenschappelijk onderzoek onderstreept de zorgen over de milieueffecten. In 2026 publiceerden onderzoekers Sedat Gündoğdu en Salim Avcıoğlu een studie in Environmental Monitoring and Assessment naar microplasticvervuiling in irrigatiekanalen in Adana.
De onderzoekers namen watermonsters boven- en benedenstrooms van plasticrecyclingbedrijven. Benedenstrooms werden concentraties gemeten die tot 132 keer hoger lagen. De onderzoekers berekenden bovendien dat de hoeveelheid microplastics die door de kanalen stroomt kan oplopen tot meer dan 5,3 miljard deeltjes per uur.
In de monsters werden onder meer polyethyleen, polypropyleen en PET aangetroffen. Ook vonden de onderzoekers kunststofpellets en industriële copolymeren die uitsluitend benedenstrooms van de recyclingbedrijven voorkwamen. Dat wijst op een directe relatie tussen de recyclingactiviteiten en de vervuiling.
De irrigatiekanalen staan in verbinding met het Seyhan-riviersysteem en uiteindelijk de Middellandse Zee. Daarmee beperkt de milieuschade zich niet tot de directe omgeving van de recyclingbedrijven.
Verbod kan afvalstromen verplaatsen
Het nieuwe Europese exportverbod is bedoeld om te voorkomen dat plastic afval wordt afgezet in landen buiten de OESO waar de verwerkingscapaciteit en milieunormen mogelijk onvoldoende zijn. De maatregel geldt in eerste instantie tot ten minste 21 mei 2029.
Voor landen binnen de OESO blijft export onder voorwaarden mogelijk. Dat betekent dat Europese exporteurs hun afvalstromen naar bestemmingen zoals Turkije kunnen blijven sturen, mits zij voldoen aan de geldende procedures en eisen.
Sinds 21 mei 2026 geldt voor de export van plastic afval vanuit de EU naar bestemmingen buiten de EU al een aangescherpte procedure van voorafgaande kennisgeving en toestemming. Ook moet de exporteur aantonen dat het afval bij de ontvangende verwerker op een milieuhygiënisch verantwoorde manier wordt beheerd. Onafhankelijke audits van buitenlandse verwerkingsinstallaties worden vanaf 21 mei 2027 verplicht.
De nieuwe regels betekenen dus niet dat alle export van plastic afval stopt. Ook binnen de OESO blijft internationale handel mogelijk, zij het onder strengere voorwaarden.
De mogelijke verschuiving van afvalstromen naar Turkije is daarmee een belangrijk aandachtspunt. De Europese Commissie erkent dat Turkije de belangrijkste OESO-bestemming is voor Europees plastic afval en heeft juist daarom een afzonderlijke beoordeling uitgevoerd.
Een vergelijkbare ontwikkeling is zichtbaar in journalistiek onderzoek van Journalismfund Europe, gepubliceerd in maart 2026 onder de titel From Europe’s Bins to Southern Türkiye. Daarin wordt beschreven hoe grote hoeveelheden Europees en Brits plastic afval in Zuid-Turkije terechtkomen. Veldonderzoek en gesprekken met betrokkenen wijzen erop dat een deel van het materiaal niet wordt gerecycled, maar wordt gedumpt, verbrand of via waterwegen verspreid.
COP31: zero waste als internationale ambitie
De discussie over plastic afval krijgt extra betekenis door COP31, die nog tot en met 20 november plaatsvindt in Antalya. Turkije heeft als gastland onder meer het thema Zero Waste opgenomen in de prioriteiten van de conferentie. Ook de bescherming van oceanen en zeeën staat op de agenda.
Dat plaatst het land voor een bijzondere uitdaging. Enerzijds wil Turkije zich internationaal profileren als voorvechter van duurzaam afvalbeheer. Anderzijds blijft het een belangrijke bestemming voor plastic afval uit Europa.
Tijdens de conferentie komt daarmee een bredere vraag op tafel: hoe geloofwaardig is een circulaire economie wanneer afvalstromen over landsgrenzen worden verplaatst en de daadwerkelijke verwerking onvoldoende transparant is?
Voor de Europese kunststofindustrie is die vraag eveneens relevant. Recycling is een essentieel onderdeel van de transitie naar een circulaire economie, maar kan alleen bijdragen aan verduurzaming wanneer de verwerking aantoonbaar verantwoord gebeurt.
Het nieuwe exportverbod vormt een belangrijke stap in de regulering van de internationale afvalhandel. Of het ook daadwerkelijk leidt tot minder plasticvervuiling, hangt uiteindelijk af van de controle op de resterende exportstromen, de kwaliteit van recyclingprocessen en de bereidheid van producenten, verwerkers en overheden om verantwoordelijkheid te nemen voor de volledige levenscyclus van kunststof.







