VN-onderhandelingen plasticverdrag vastgelopen

De internationale onderhandelingen over een wereldwijd juridisch bindend verdrag tegen plasticvervuiling zijn opnieuw stukgelopen. De plastic top in Genève, die het laatste overlegmoment had moeten zijn voor een akkoord, eindigde zonder resultaat. Ondanks tien dagen onderhandelen tussen 184 landen bleven de standpunten te ver uiteenliggen.

Het doel van de VN-gesprekken was duidelijk: een einde maken aan de groeiende plasticcrisis door de volledige levenscyclus van plastic te reguleren – van productie en ontwerp tot recycling en afvalbeheer. Maar juist de vraag of er grenzen moeten komen aan de productie van virgin plastic bleek opnieuw de grootste splijtzwam.

Levenscyclusaanpak strandt op productiebeperking

Meer dan 100 landen, gesteund door wetenschappers en milieuorganisaties, pleiten voor harde caps en regels rond gevaarlijke chemicaliën. Olieproducerende landen zoals Saoedi-Arabië en Koeweit – gesteund door de VS – verzetten zich hier fel tegen. Zij vinden dat het verdrag zich moet beperken tot afvalbeheer en hergebruik, en beschouwen productiebeperkingen als een aanval op hun economische belangen.

De laatste ontwerptekst van voorzitter Luis Vayas Valdivieso bevatte uiteindelijk géén directe beperkingen op productie, al werd wel erkend dat de huidige productie en consumptie ‘niet houdbaar’ zijn en dat er een gezamenlijke aanpak nodig is. Toch wilde geen enkele groep landen een van de twee ontwerpvoorstellen als basis gebruiken.

Frustratie en teleurstelling

De impasse leidde tot scherpe reacties:

• Kleine eilandstaten (SIDS), vertegenwoordigd door Palau, klaagden dat zij telkens investeren in de onderhandelingen maar “zonder resultaat naar huis gaan”, terwijl zij de gevolgen van plasticvervuiling het zwaarst voelen en nauwelijks bijdragen aan het probleem.
• EU-commissaris Jessika Roswall sprak haar teleurstelling uit maar ziet de huidige tekst nog wel als mogelijke basis voor vervolgonderhandelingen: “De aarde is niet van ons alleen. We moeten zorgen voor toekomstige generaties.”
• Noorwegen, Australië en Tuvalu toonden zich eveneens zwaar teleurgesteld dat Genève zonder verdrag eindigde.
• Activisten, inheemse vertegenwoordigers en ondernemers verlieten de top met een gevoel van gemiste kans; vooral inheemse groepen hadden gehoopt dat hun rechten in het verdrag zouden worden erkend.

Wetenschappers benadrukten dat het verdrag enkel kans van slagen heeft als het de hele levenscyclus van plastic omvat. “De wetenschap is duidelijk. We weten wat er moet gebeuren. Die feiten kun je niet wegpraten”, aldus de Zweedse professor Bethanie Carney Almroth.

Drie scenario’s voor de kunststofindustrie

Voor de kunststofsector wereldwijd – en daarmee ook voor Nederlandse verwerkers en recyclers – zijn drie scenario’s denkbaar:

1. VN-verdrag met brede steun (lange termijn)
Een akkoord onder VN-vlag zou zorgen voor één wereldwijd juridisch kader. Dit zou duidelijkheid en een gelijk speelveld bieden, maar ook harde verplichtingen rond productie, design en recycling. Bedrijven die inzetten op circulaire oplossingen zouden hier direct voordeel uit halen.

2. Regionale of plurilaterale allianties (middel termijn)
Als de VN niet levert, is het waarschijnlijk dat blokken van landen – zoals de EU samen met gelijkgestemden – zelf afspraken maken. Dat leidt tot gefragmenteerde regelgeving: verschillende normen per regio. Voor Nederlandse bedrijven betekent dit dat aansluiting bij de Europese lijn cruciaal wordt, maar export naar andere markten complexer.

3. Status quo met nationale versnippering (kort termijn)
Zonder akkoord zullen landen eigen regels en verboden invoeren. Dat verhoogt de compliancekosten voor multinationals, maar creëert ook kansen voor pioniers in recycling, biogebaseerde grondstoffen en design-for-recycling.

Implicaties voor Nederlandse bedrijven

Voor spelers in de kunststofketen zijn er twee duidelijke boodschappen:

• EU blijft leidend. Brussel zal hoe dan ook de druk opvoeren, met o.a. de Packaging and Packaging Waste Regulation. Vroegtijdig inspelen op circulaire eisen versterkt concurrentiekracht.
• Internationale flexibiliteit is noodzakelijk. Bedrijven moeten rekening houden met uiteenlopende normen buiten de EU. Transparantie in de keten en samenwerking worden sleutelwoorden om wendbaar te blijven.