Internationale studie legt chemische risico’s in plastics bloot

Meer dan 16.000 chemische stoffen worden gebruikt in of komen voor in kunststoffen. Daarvan vormt een kwart een risico voor de gezondheid van mens en milieu. Dat blijkt uit een grootschalige inventarisatie van internationale onderzoekers, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature. Het onderzoek verschijnt op een moment dat landen wereldwijd onderhandelen over een verdrag om plasticvervuiling tegen te gaan.

Het onderzoeksteam bracht 16.325 unieke stoffen in kaart die bewust worden toegevoegd of onbedoeld aanwezig zijn in kunststoffen. Het gaat om onder meer kleurstoffen, weekmakers, vlamvertragers, hulpstoffen voor productie, reststoffen uit syntheseprocessen en onzuiverheden. Van al deze stoffen blijken er 4.219 te voldoen aan één of meer gevaarcriteria: persistentie, giftigheid, mobiliteit en bioaccumulatie.

“De wereld beweegt richting duurzamer gebruik van kunststoffen. Dat kan alleen slagen als de chemische veiligheid van plastics verbetert,” zegt Martin Wagner, hoogleraar biologie aan de Noorse Universiteit voor Wetenschap en Technologie (NTNU) en senior auteur van de studie.

Schadelijke stoffen in alle gangbare kunststofsoorten

De onderzoekers vonden deze zorgwekkende stoffen in alle onderzochte polymeren, waaronder PET, PVC, polypropyleen en polyurethaan. Ook zogenoemde bioplastics blijken niet vrij van risico’s: in PLA werden 22 zorgwekkende stoffen gevonden.

In totaal is voor 1.572 chemicaliën experimenteel aangetoond dat ze kunnen migreren uit kunststofproducten, bijvoorbeeld naar voedsel of het milieu. Daarnaast zijn 1.322 van de risicovolle stoffen actief in gebruik bij de productie van kunststoffen.

“Plastic zou geen schadelijke stoffen mogen bevatten. Toch laat het onderzoek zien dat zulke stoffen in alle soorten plastics voorkomen – bewust of onbedoeld,” aldus Wagner.

Beperkte regelgeving, veel kennishiaten

Ondanks de risico’s wordt slechts zes procent van alle geïnventariseerde stoffen wereldwijd gereguleerd, bijvoorbeeld via de Stockholm- of Baselverdragen. Van meer dan 10.000 stoffen ontbreekt officiële informatie over risico’s, functies of aanwezigheid in kunststofproducten.

“Afwezigheid van bewijs is geen bewijs van afwezigheid,” schrijven de onderzoekers. Volgens hen is de chemische veiligheid van kunststoffen niet gegarandeerd zolang de samenstelling grotendeels onbekend blijft.

Drie aanbevelingen voor veiliger gebruik

Om tot veiligere kunststoffen te komen, doet het onderzoeksteam drie concrete aanbevelingen:

1. Verbied of vermijd het gebruik van gevaarlijke stoffen, op vrijwillige basis of via regelgeving.
2. Zorg voor transparantie over de chemische samenstelling van kunststoffen.
3. Vereenvoudig plasticformules, zodat minder en beter beoordeelde stoffen nodig zijn.

“Stoffen waarvan bekend is dat ze schadelijk zijn, moeten uit kunststoffen worden verwijderd. Bedrijven moeten open zijn over de samenstelling en hun recepten vereenvoudigen,” stelt Wagner.

Toekomstig beleid

De inventarisatie – bekend als de PlastChem inventory – werd samengesteld door wetenschappers uit Noorwegen en Zwitserland en gefinancierd door de Noorse Onderzoeksraad. Het overzicht biedt beleidsmakers, producenten en onderzoekers een basis voor gerichter ontwerp en regulering van plastics.

“Dit onderzoek biedt onderbouwd inzicht in het volledige universum van plasticchemicaliën en geeft een wetenschappelijke methode om risicovolle stoffen te identificeren en aan te pakken,” aldus hoofdauteur Laura Monclús van het Norwegian Geotechnical Institute.