Plastictafel presenteert voorstellen voor een circulaire keten

Een groep merken – waaronder Unilever, Coca Cola en Albert Heijn – gaan jaarlijks minstens 115.000 ton gerecycled plastic inkopen. En er moet een heffing komen op consumentenproducten met virgin plastic. Dat zijn de meest opvallende voorstellen van de ‘Plastictafel’ .

Vertegenwoordigende partijen uit de plastic keten, zowel chemie, maakindustrie, recyclers, afvalverwerkers en merkeigenaren hebben vandaag plannen gepresenteerd met de ambitie om Nederland nummer 1 te maken op het gebied van circulair plastic. Op verzoek van het kabinet hebben ze in twee maanden tijd normerende en beprijzende maatregelen onderzocht om de plasticrecycling en investeringen in circulaire keten te stimuleren.

De hoofdlijnen

De tafel presenteerde een samenhangend maatregelenpakket dat de kunststofsector uit de gevarenzone moet trekken en tegelijkertijd laat profiteren van de kansen van de circulaire economie. De volgende punten stonden centraal:

1. Marktcreatie door producentenverantwoordelijkheid en tariefdifferentiatie

De kern van het maatregelenpakket ligt in het stimuleren van de vraag naar circulair plastic. Twintig toonaangevende merkartikelfabrikanten – waaronder Coca-Cola, Nestlé, Unilever en FrieslandCampina – hebben zich al vrijwillig gecommitteerd aan het grootschalig inzetten van circulair plastic in hun verpakkingen, bovenop de wettelijke verplichtingen. Deze toezegging vertegenwoordigt zo’n 115.000 ton circulair plastic per jaar, goed voor een CO₂-reductie van 265 kton.

Verpact speelt een sleutelrol in de borging van deze inzet middels:

• Dataverwerking & certificering van herkomst,
• Een circulair innovatieprogramma,
• Matchmaking tussen vraag en aanbod,
• Een circulaire plastic bank – een transparant digitaal platform waarop producenten en verwerkers elkaar kunnen vinden,
• Uitgebreide tariefdifferentiatie in UPV’s: lagere afvalbeheerbijdragen voor producten met hoog recyclaatgehalte en recycleerbaarheid.

Deze combinatie van prikkels moet zorgen voor een solide markt voor circulair plastic, waarbij ook biogebaseerde polymeren financieel ondersteund worden afhankelijk van hun sorteer- en recyclepotentieel.

2. Overheid als launching customer

De overheid koopt jaarlijks voor circa 115 miljard euro aan goederen en diensten in. De Plastictafel benadrukt het belang van overheidsinkoop als aanjager van de circulaire markt. Er is reeds commitment van Rijksdiensten en medeoverheden om circulair plastic vaker en gerichter in te zetten – onder meer in kantoormeubilair, kabels, containers en bedrijfstextiel.

Het ministerie van IenW brengt in kaart in welke productgroepen dit de grootste impact heeft. Via programma’s zoals de ‘Krachtenbundeling Rijk-Regio voor de Circulaire Economie’ wordt dit beleid verbreed naar meer overheden. Daarbij worden ook doeltreffende modellen, zoals Vlaamse minimumpercentages of verbruiksverboden, actief verkend.

3. De circulaire hefboom: prijsprikkel voor fossielvrije alternatieven

Om structureel financiële middelen te genereren en producenten te stimuleren circulair te werken, introduceert de Plastictafel de circulaire hefboom:

• Een afdracht op basis van het aandeel fossiel plastic in producten, ook bij import, gekoppeld aan het Europese digitale productpaspoort dat tussen 2027 en 2029 gefaseerd wordt ingevoerd voor diverse productgroepen.
• Sectorspecifieke differentiatie: denk aan afdrachtverhoging voor textiel met meerdere materialen of meubels die slecht demonteerbaar zijn.
• Inkomsten naar een circulair transitiefonds: gericht op het verlagen van operationele kosten voor koplopers en het versterken van circulaire ketens.

Bij volledige invoering bestrijkt deze maatregel bijna 50% van de nationale plasticconsumptie. Daarmee wordt de hefboom een structureel instrument voor een eerlijke marktverhouding tussen virgin en circulair plastic.

4. Kostenverlichting om de circulaire keten overeind te houden

De acute problemen in de sector vragen volgens de tafel om directe actie. Om het verschil tussen virgin en circulair plastic te overbruggen stelt de Plastictafel vier aanvullende maatregelen voor:

• Een gecombineerde CAPEX-OPEX regeling, voor zowel investeringen in installaties als operationele kosten.
• Reductie van energiebelasting voor producenten van circulair plastic, naar Duits voorbeeld.
• Vrijstelling van de afvalstoffenbelasting (ASB) op recyclingresiduen.
• Lobby voor toegang tot EU-subsidies (IKC-ETS) voor de circulaire plasticsector.

Daarnaast wordt geadviseerd om binnen het Europese CISAF-steunkader ruimte te zoeken voor een OPEX-only regeling, specifiek gericht op het dekken van operationele meerkosten.

Urgentie en perspectief

Nederland loopt het risico zijn voortrekkersrol op het gebied van recycling en circulaire kunststoffen te verliezen. In de afgelopen drie jaar is 3 miljoen ton aan productiecapaciteit verdwenen en zijn meerdere recyclingbedrijven failliet gegaan. Tegelijkertijd ligt er enorme potentie om te voldoen aan Europese wetgeving zoals de PPWR, SUP en het Ecodesign-framework.

De Plastictafel roept het kabinet op om het integrale pakket van maatregelen te omarmen als serieuze routekaart naar een veerkrachtige, circulaire kunststofindustrie. Met een unieke combinatie van industriële infrastructuur, kennisnetwerken en sterke ketenpartners is Nederland volgens de tafel uitstekend gepositioneerd om opnieuw Europees koploper te worden in circulaire plastics.

Lees/ download hieronder het hele rapport: