Dieren die plastic eten: hoe zit dat?

Plastic en rubber lijken in de natuur niet te vergaan. Toch blijkt uit onderzoek dat sommige dieren plastic wel opnemen; in sommige gevallen zonder sterfgevolg. Gaat de natuur de plasticberg vanzelf opsouperen?

Een voorbeeld is het werk achter de studie The Relationship between Insect Body Size and Microplastic Ingestion, waarin wordt aangetoond dat insecten — afhankelijk van hun lichaamsgrootte — microplastics (kleine plasticdeeltjes) kunnen opnemen en zo helpen langere plasticdeeltjes fysiek af te breken tot kleinere fragmenten.

Dergelijke dieren — ook wel “plastivoren” genoemd — zijn geen louter theoretisch concept, maar echte organismen, variërend van bacteriën en schimmels tot insecten. Een bekend voorbeeld is de larve van de zogeheten “waxmoth” (waskruidmot), die kunststof als polyetheen kan verteren. Onderzoek wees uit dat de larven, dankzij bacteriën in hun darmkanaal, polyetheen kunnen omzetten tot chemische stoffen die makkelijker afbreken.

Verteren of alleen doorslikken

Veel dieren — van plankton en wormen tot vissen, schildpadden, zeevogels en zoogdieren — slikken plastic (macro‑ of microplastics) per ongeluk in omdat ze het verwarren met voedsel. In veel van die gevallen verteren ze het plastic niet; het blijft in het spijsverteringsstelsel hangen, of wordt later uitgescheiden. Dit kan leiden tot blokkeringen, ondervoeding, vervuiling van de voedselketen en uiteindelijk de dood van het dier.

Plastic‑verterende dieren (plastivoren) vormen een uitzondering — zij kunnen plastic metaboliseren, deels afbreken en omzetten. Dit is zeldzaam en beperkt tot bepaalde soorten (meestal kleine insecten, micro-organismen, larven).

Perspectief

Voor milieu en materialen is dit fenomeen om meerdere redenen relevant. Kunststoffen als polyethyleen worden doorgaans als extreem persistent gezien — ze vergaan nauwelijks of erg langzaam. Dat sommige insecten of microben plastic deels kunnen afbreken, opent perspectieven voor natuurlijke biologische afbraak van kunststof. Dergelijke inzichten kunnen wellicht leiden tot nieuwe biotechnologische toepassingen om plastic afval af te breken.

Het bestaan van plastivoren toont voorts aan dat plastic niet per se eeuwig onveranderd blijft; onder bepaalde omstandigheden kan de natuur het verwerken — al is het vooralsnog beperkt.

Het idee dat sommige dieren plastic kunnen “eten” — of beter: absorberen, verteren en afbreken — is fascinerend en biedt een glimp van hoop dat de natuur in sommige gevallen evolutieve of microbiële strategieën heeft ontwikkeld om om te gaan met door mensen gemaakte materialen.

En hoewel de schaal waarop we plastic produceren en weggooien vele malen groter is dan de verterende capaciteit van de plastivore diertjes die nu al bestaan, weet je nooit welke apen de natuur nog uit zijn mouw gaat toveren, en op welke termijn..