De Circulaire Hefboom kan het gebruik van virgin fossiel plastic in vijf productgroepen met 8 tot 35 procent terugdringen. De potentiële CO₂-besparing loopt op tot 702 kiloton per jaar. Dat stelt onderzoeksbureau Trinomics na een impactanalyse. Het rapport brengt de mogelijke economische en ecologische effecten van het instrument in kaart en laat zien waar de grootste kansen en beperkingen voor circulaire kunststoffen liggen.

De onderzoekers hebben vijf productgroepen doorgerekend: textiel, meubels, matrassen, bouwmaterialen en elektrische en elektronische apparatuur. Volgens de analyse verschillen de effecten sterk per markt. Dat heeft onder meer te maken met de hoeveelheid kunststof die in producten wordt verwerkt, de beschikbaarheid van circulaire alternatieven en de mate waarin producenten invloed hebben op hun materiaalkeuze.
In de onderzochte scenario’s varieert het heffingstarief van 450 tot 850 euro per ton virgin fossiel plastic. Afhankelijk van het gekozen tarief en de productgroep kan dat jaarlijks 214 tot 409 miljoen euro opleveren. De berekende klimaatwinst ligt tussen 205.000 en 702.000 ton CO₂-equivalent per jaar.
Daarnaast kan het gebruik van virgin fossiel plastic in de onderzochte productgroepen met 8 tot 35 procent afnemen. Het gebruik van circulair plastic neemt in de modelberekeningen toe. De cijfers zijn scenario-uitkomsten en geen voorspelling van de daadwerkelijke effecten. De precieze vormgeving en invoering van de maatregel staan nog niet vast.
Niet iedere markt reageert hetzelfde
De Circulaire Hefboom kan volgens Trinomics vooral effect hebben in productgroepen met een relatief sterke Nederlandse productie en beschikbare circulaire alternatieven.
Meubels en isolatiematerialen komen in de analyse relatief kansrijk naar voren. Bij meubels worden onder meer PP, PE, ABS, PS, PC en PUR-schuimen toegepast. Het aandeel post-consumer recyclaat in meubels is volgens het rapport nog beperkt, met gemiddeld 5,7 procent. De samengestelde materiaalopbouw, de variatie in toepassingen en de beperkte beschikbaarheid van geschikte recyclaatstromen vormen belangrijke obstakels.
Ook bij isolatiematerialen ziet Trinomics mogelijkheden. In deze markt worden onder meer EPS, XPS, PIR en PUR gebruikt. De Nederlandse productie is relatief sterk vertegenwoordigd, waardoor producenten meer invloed kunnen hebben op materiaalkeuzes. Tegelijkertijd zijn isolatiematerialen vaak onderdeel van samengestelde of vervuilde afvalstromen. Dat maakt hoogwaardige recycling en toepassing in nieuwe isolatieproducten technisch lastig.
Bij matrassen en bepaalde bouwproducten, zoals deuren, ramen en kozijnen, is de ruimte voor substitutie in de onderzochte scenario’s beperkter. Voor elektrische en elektronische apparatuur speelt mee dat de markt sterk internationaal georiënteerd is. Nederlandse importeurs en retailers hebben doorgaans weinig invloed op de materiaalkeuze van internationale producenten.
Beschikbaarheid en kwaliteit van recyclaat bepalend
Een financiële prikkel alleen is niet voldoende om de overstap naar circulaire kunststoffen te realiseren. Er moet ook voldoende recyclaat beschikbaar zijn dat voldoet aan de technische en wettelijke eisen van de toepassing. Kwaliteit, zuiverheid, leveringszekerheid en prijs blijven bepalende factoren.
Dat geldt zeker voor toepassingen met hoge eisen aan brandveiligheid, maatvastheid, levensduur en mechanische eigenschappen. In elektrische en elektronische apparatuur kunnen bovendien verontreinigingen, zoals bepaalde vlamvertragers en andere ongewenste stoffen, het hergebruik bemoeilijken.
Ook de internationale marktstructuur kan de werking van een nationale heffing beperken. Wanneer producten grotendeels worden geïmporteerd en de materiaalkeuze buiten Nederland wordt gemaakt, is het niet vanzelfsprekend dat een Nederlandse financiële prikkel leidt tot een ander ontwerp of een hoger aandeel recyclaat. De heffing kan in zulke gevallen vooral leiden tot hogere kosten voor importeurs.
Chemische recycling en polyurethaan buiten de berekening
Een belangrijke kanttekening in het rapport is dat niet alle circulaire kunststofstromen in de berekeningen konden worden meegenomen. Zo was er onvoldoende openbare marktinformatie beschikbaar over recyclaat uit chemische recycling en over circulaire alternatieven voor polymeren zoals polyamide en polyurethaan.
De onderzoekers wijzen er bovendien op dat de beschikbaarheid van circulair plastic niet alleen voor de onderzochte productgroepen van belang is. Verschillende sectoren kunnen om dezelfde recyclaatstromen concurreren. Een stimulans voor de ene toepassing kan daardoor gevolgen hebben voor de materiaalvoorziening van een andere sector.
Vervolgonderzoek naar bouwmaterialen
Het kabinet ziet de Circulaire Hefboom als een mogelijk interessant instrument, maar vindt de uitwerking nog onvoldoende om al een besluit over invoering te nemen. De juridische en praktische uitvoerbaarheid moeten verder worden onderzocht. Daarbij spelen onder meer de betrouwbaarheid van gegevens in digitale productpaspoorten, toezicht op aangiften en de verdeling van verantwoordelijkheden tussen uitvoeringsorganisaties een rol.
Ook de besteding van de opbrengsten is nog niet uitgewerkt. Een transitiefonds kan bijvoorbeeld investeringen in recyclingcapaciteit, innovatie of het gebruik van circulaire grondstoffen ondersteunen. De keuze voor de juiste stimuleringsmaatregelen moet aansluiten op de specifieke behoeften van de productgroepen.
Het kabinet wil daarom beginnen met verdiepend onderzoek naar textiel en bouwmaterialen, waaronder isolatiematerialen en deuren, ramen en kozijnen. In het voorjaar van 2027 wordt een besluit verwacht over de vervolgstappen en de mogelijke invoering voor deze productgroepen.







